Dit artikel verscheen in het vakblad Land+Water, nr. 3, juli 2026.
Van versnipperde data en modellen naar collectieve impact op de watersector
De watersector beschikt over een schat aan data, modellen en digitale tools, van satellietbeelden tot AI-toepassingen. Juist nu zijn die middelen onmisbaar. De sector staat voor grote opgaven, want klimaatverandering vergroot de druk, terwijl energie, grondstoffen en personeel schaarser worden. Toch delen partijen hun kennis nog te weinig. DigiShape verbindt die werelden en versnelt gezamenlijke digitale innovatie.
Het open innovatieplatform, gestart in 2019, bestaat inmiddels uit twintig partners en een netwerk van honderden organisaties uit de triple helix van kennisinstellingen, marktpartijen en overheid. Samen onderzoeken ze hoe digitale en innovatieve oplossingen kunnen bijdragen aan de grote wateropgaven. Dat gaat bijvoorbeeld over waterbewegingsmodellen op basis van machine learning, slimmer varen met minder uitstoot, betrouwbare informatie over kabels en leidingen op zee, digital twins voor dijkbeheer en betere toegang tot mariene observatie- en monitoringsdata. Ook belangrijk zijn de onderliggende afspraken die samenwerking mogelijk maken, zoals FAIR-dataprincipes, gedeelde infrastructuur en veilig samenwerken.
Samen verkennen voor opschaling
Via DigiShape dagen en webinars komen partijen al in een vroege fase samen rond hun vragen, ideeën en prototypes. Vakgenoten ontmoeten elkaar, wisselen kennis uit en krijgen beter zicht op wat er in de sector speelt. Zo verkennen zij welke ideeën kansrijk zijn, wie met vergelijkbare vragen bezig is en wat er nodig is om ze te laten doorgroeien tot een samenwerking of projectvoorstel. Een belangrijk instrument daarbij is DigiShape seedmoney: een kleine financiële impuls om veelbelovende ideeën aan te scherpen en te verrijken met de aangehaakte bedrijven en organisaties.
Het uitgangspunt is altijd: ‘open tenzij’. Dat betekent dat resultaten en tools niet binnen één organisatie blijven, maar in principe worden gedeeld met de aangesloten community, zodat anderen erop kunnen voortbouwen. Als netwerk kan DigiShape bovendien meer gewicht inbrengen dan afzonderlijke partijen alleen. Partners komen samen aan tafels waar zij individueel minder snel zouden zitten, bijvoorbeeld bij ministeries, publieke probleemhouders en de AI-community. Ook die gezamenlijkheid vergroot de impact.
Kennis delen, oplossingen versnellen
Sjoerd Conijn, informatiemanager scheepvaart bij Rijkswaterstaat: “DigiShape brengt partijen samen om digitale innovatie verder te brengen. Voor Rijkswaterstaat is het waardevol om te delen waar wij aan werken en tegelijk te zien welke kennis, oplossingen en vragen bij andere partners leven. Als probleemhouders hun opgaven inbrengen en marktpartijen en kennisinstellingen daarop aanhaken, kunnen we samen oplossingen ontwikkelen die één organisatie alleen niet kan realiseren.”
Open source resultaten om op voort te bouwen
Een duidelijk voorbeeld is het DigiShape project D-OSP. Dit TKI-project richt zich op digitale samenwerking over organisatiegrenzen heen: hoe kunnen partijen kennis, data, modellen en open source code veilig delen en samen gebruiken, zonder dat elke organisatie opnieuw eigen oplossingen bouwt? In zes elkaar versterkende werkpakketten zijn oplossingen ontwikkeld voor onder meer het reconstrueren van ongevallen op het water, het berekenen van energiegebruik over scheepvaartroutes, het analyseren van wachttijden in havens en het uitvoeren van scheepvaartberekeningen op Europees niveau.
Een essentieel werkpakket legde de technische basis onder die samenwerking: een opensource-cloudinfrastructuur die kan samenwerken met bestaande cloudplatforms. Zo kunnen data en modellen in meerdere cloudomgevingen worden gebruikt, zonder alles op één plek te zetten. Op die manier worden partners niet afhankelijk van één leverancier, zoals Microsoft Azure of Google Cloud. Deze aanpak is vastgelegd in een whitepaper en direct getest in de andere werkpakketten. In dit interview met Fedor Baart lees je over de resultaten van D-OSP.
Niet telkens dezelfde puzzel
Gert-Jan Schotmeijer, Deltares, projectleider D-OSP: “Binnen DigiShape voorkomen we dat iedere organisatie dezelfde technische puzzels oplost. Dat levert gedeelde code, data en modellen op. Het project D-OSP heeft twee vervolgrichtingen met grote potentie opgeleverd: open source cloudinfrastructuur en scheepvaart en logistiek. Daar schrijven we nu voorstellen voor.”
Resultaten die verder doorwerken
Ook andere resultaten van DigiShape laten zien hoe open delen kan doorwerken. OpenCLSim is een open-source simulatietool waarmee logistieke processen op en rond het water kunnen worden doorgerekend, bijvoorbeeld in relatie tot stroming, golven en scheepvaartbewegingen. Het project DigiPACT bouwt hierop voort met modellen, software en open-sourcecode voor slimmer varen met minder uitstoot. De resultaten zijn meegenomen in PATH2ZERO, een Europees vervolgproject rond verduurzaming van de scheepvaart.
DigiShape heeft daarnaast een belangrijke bijdrage geleverd aan de doorontwikkeling en het gebruik van het simulatieplatform MSP Challenge als Digital Twin voor de Noordzee. Deze digital twin is gebruikt in een groot aantal co-designsessies in binnen- en buitenland met studenten, beleidsmakers en stakeholders over thema’s zoals aquacultuur, windenergie en zandextractie.
Van project naar programma
De volgende stap voor DigiShape is om deze manier van werken toe te passen in grotere programma’s. Dat gebeurt bijvoorbeeld in het AI Impulsprogramma voor waterbewegingsmodellen, waarin een urgente praktijkvraag van Rijkswaterstaat centraal staat: hoe kunnen waterbewegingsmodellen sneller, flexibeler en beter schaalbaar worden? Het programma wordt gedragen door onder andere Rijkswaterstaat, KNMI en Deltares. DigiShape verbindt dit programma met andere overheden, bedrijven, kennisinstellingen, startups en scaleups die willen meedenken of aansluiten.
Ook rond de TKI Deltatechnologie wordt de programmatische rol zichtbaar. DigiShape heeft een trekkende rol in de programmalijn Digitalisering en bereidt met partners gezamenlijke TKI-voorstellen voor. Dat kan sneller doordat het netwerk er al staat. Partners kennen elkaar, weten welke vragen er leven en hebben eerder verkend waar kansen liggen. Via schrijfsessies worden praktijkvragen, data, ideeën en mogelijke consortia bij elkaar gebracht. Zo groeit DigiShape van losse projecten naar grotere samenwerkingen onder publieke innovatiegelden.
Daarmee wordt ook duidelijk waar de volgende bottleneck zit in randvoorwaarden als data delen, standaarden, eigenaarschap, beheer, financiering, governance, validatie en inbedding in werkprocessen. DigiShape kan ideeën versnellen, partijen verbinden en nieuwe technologie als katalysator verder brengen, maar de stap naar opschaling vraagt dat meer overheden, beheerders en andere opdrachtgevende partijen hun opgaven binnen DigiShape inbrengen. Dat betekent: vragen scherp formuleren, data beschikbaar maken en bereid zijn om vervolgprojecten mee te financieren. Zodat digitale innovatie niet blijft hangen in pilots en prototypes, maar uitgroeit tot oplossingen die de watersector nú nodig heeft.
Samenwerken aan digitale slagkracht
Digitale ontwikkeling in de watersector vraagt om samenwerking tussen mensen, data en praktijkvragen. DigiShape brengt partijen bij elkaar om kennis, modellen en toepassingen te delen en verder te ontwikkelen. Organisaties die willen meedenken of een vraag willen inbrengen, vinden meer informatie op digishape.nl.
